Giriş
6325 sayılı HUAK m. 18/2 ve 18/4 hükümleri uyarınca usulüne uygun şekilde icra edilebilirlik şerhi verilen veya taraf vekilleri ile arabulucu tarafından ortaklaşa imzalanan arabuluculuk anlaşma belgeleri “ilam niteliğinde belge” statüsünü kazanır. Bu statü, belgeye kamu gücüyle desteklenen cebri icra yetkisi verir.
İlam Niteliğinde Belgenin İcra Hukukundaki Sonuçları
1. Doğrudan İlamlı İcra Takibi Yapabilme Yetkisi (İİK m. 32)
İlam niteliğinde belgeye sahip olan alacaklı, borçluya karşı 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu (İİK) m. 32 uyarınca ilamsız takip değil, ilamlı icra takibi başlatır. İcra dairesi borçluya ödeme emri değil, 7 gün süreli “İcra Emri” tebliğ eder.
2. İtirazın Takibi Durdurmaması
İlamsız icra takiplerinde borçlunun sadece borca itiraz etmesi takibi durdururken; ilamlı icrada icra emrine itiraz edilmesi takibi kendiliğinden durdurmaz. Borçlu takibi ancak İİK m. 33 uyarınca İcra Mahkemesi’nden “İcranın Geri Bırakılması” kararı alarak durdurabilir.
Yargıtay 9. Hukuk Dairesi’nin istikrarlı içtihadına göre, sadece taraflarla arabulucunun birlikte imzaladığı — taraf vekillerinin imzasının bulunmadığı — bir anlaşma belgesi, kendiliğinden ilam niteliğinde belge sayılmaz; icra edilebilirlik şerhi verdirilmemişse, bu belgeye dayanarak doğrudan ilamlı icra yoluna başvurulamaz (Yargıtay 9. HD, E. 2022/12111, K. 2022/11575, T. 10.10.2022).1
Dava Açma Yasağı (HUAK m. 18/5) ve Kesin Hüküm Tartışması
HUAK m. 18/5 hükmüne göre: “Arabuluculuk faaliyeti sonunda anlaşmaya varılması halinde, üzerinde anlaşılan hususlar hakkında taraflarca dava açılamaz.”
Şekli ve Maddi Anlamda Kesin Hüküm Mü? Yargıtay 9. Hukuk Dairesi’nin içtihatlarına göre, arabuluculuk anlaşma belgesi bir mahkeme kararı olmadığından, ilâmlara özgü maddi anlamda kesin hüküm gücünden (HMK m. 303) yoksundur.
Dava Açma Yasağı / Olumsuz Dava Şartı: HUAK m. 18/5’te düzenlenen husus, bir “dava açma yasağı” ve olumsuz dava şartıdır. Taraflar üzerinde anlaştıkları kalemler hakkında yeniden dava açamazlar; açılan dava dava şartı yokluğundan reddedilir. Ancak anlaşma belgesi irade fesadı veya gabin nedeniyle iptal edilirse bu dava açma yasağı ortadan kalkar.
Sonuç ve Değerlendirme
Anlaşma belgesinin ilam niteliğinde sayılması, uyuşmazlığı kesin olarak sonlandıran ve alacaklıya ilamlı takip imkânı tanıyan üstün bir hukuki koruma sağlar; ancak bu statü, belgenin imza şekline (yalnızca taraflar mı, yoksa taraf vekilleri de dâhil mi) sıkı sıkıya bağlıdır.