Giriş
Arabuluculuk faaliyeti sonunda varılan anlaşmanın borçlu tarafından kendiliğinden ifa edilmemesi halinde, belgenin cebri icra organları eliyle yürütülebilmesi için “icra edilebilirlik niteliği” kazanması gerekir. HUAK m. 18/2 uyarınca, taraflar ve arabulucu tarafından imzalanmış olan anlaşma belgesinin ilam niteliğinde belge sayılabilmesi için kural olarak mahkemeden “icra edilebilirlik şerhi” alınması zorunludur.
Görevli ve Yetkili Mahkeme ile Yargılama Usulü
Mahkeme Saptanması
- Dava Açılmadan Önceki Başvurularda: Görevli mahkeme Sulh Hukuk Mahkemesidir. Yetkili mahkeme ise arabulucunun görev yaptığı yer mahkemesidir.
- Davanın Görülmesi Sırasında Yapılan Başvurularda: İcra edilebilirlik şerhi, davanın görülmekte olduğu mahkemeden (örneğin iş mahkemesinden) talep edilir.
Yargılama Niteliği ve İnceleme Sınırı
İcra edilebilirlik şerhi verilmesi talebi bir çekişmesiz yargı işidir. Mahkeme, incelemesini dosya üzerinden yapar; ancak arabuluculuğa elverişli olan aile hukukuna ilişkin uyuşmazlıklarda inceleme duruşmalı yapılır.1 Mahkemenin incelemesi şu sınırlı hususları kapsar:
- Anlaşma içeriğinin arabuluculuğa elverişli olup olmadığı (HUAK m. 1/2).
- Anlaşmanın emredici hukuk kurallarına ve kamu düzenine aykırı olup olmadığı (TBK m. 27).
- Cebri icraya elverişli net ve belirli edimler içerip içermediği.
Zorunlu Şerh Aranmayan Haller (HUAK m. 18/4)
7036 sayılı Kanun’un 24. maddesiyle HUAK m. 18/4 hükmünde yapılan düzenleme uyarınca; taraflar, taraf vekilleri (avukatlar) ve arabulucunun birlikte imzaladıkları anlaşma belgesi, ayrıca mahkemeden icra edilebilirlik şerhi alınmasına gerek kalmaksızın doğrudan ilam niteliğinde belge sayılır.
Şerh Alınmasında Yaşanan Riskler ve Yargıtay Denetimi
Mahkemeler icra edilebilirlik şerhi verirken belgenin cebri icraya uygunluğunu denetler. Anlaşma belgesinde şarta bağlı veya gelecekte gerçekleşip gerçekleşmeyeceği belirsiz edimler yer alıyorsa, şerh talebi reddedilir. Yargıtay 12. Hukuk Dairesi’nin E. 2022/9143, K. 2022/9318 sayılı kararında bu husus açıkça vurgulanmıştır: alacağın şarta bağlanması ve eda hükmü içermemesi nedeniyle, belgenin ilamlı takibe konu edilemeyeceği kabul edilmiştir.2
Harç ve Damga Vergisi Avantajı
İcra edilebilirlik şerhi verilmesi talebi maktu harca tabidir. Ayrıca HUAK m. 18/3 uyarınca, anlaşma belgesi icra edilebilirlik şerhi aldırılsa dahi damga vergisi maktu olarak alınır. Bu düzenleme taraflara önemli bir finansal avantaj temin eder.
Sonuç ve Değerlendirme
İcra edilebilirlik şerhi, arabuluculuk anlaşmasına devletin icra gücünü ekler. Taraf vekillerinin katılımıyla imzalanan belgelerde şerh alma zorunluluğunun kaldırılması usul ekonomisine büyük katkı sağlamaktadır.